ସିଜିମାଲି ଓଡ଼ିଶାର ଖଣି-ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରଗତିକୁ କିପରି ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଛି
ଭୁବନେଶ୍ୱର ୧୬ ମଇ ୨୦୨୬: ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଏକ ବିକାଶରେ ଓଡ଼ିଶାର ଆର୍ôଥକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ସର୍ବୋତମ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି । ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୬ ରେ, ଏହା ନୀତି ଆୟୋଗ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୂଚକାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂସ୍କରଣରେ ଶୀର୍ଷରେ ଥିଲା, ଯାହା ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ôଥକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଉପରେ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଏବଂ ପ୍ରମାଣ-ଆଧାରିତ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ରିପୋର୍ଟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଆର୍ôଥକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଶର ସର୍ବୋତମ ବୋଲି ଜଣାପଡିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଦୃଢ଼ ରାଜସ୍ୱ, କମ ନିଅଂଟ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ସାର୍ବଜନୀନ ଖର୍ଚ୍ଚ ରହିଛି । ତଥାପି, ସଂଖ୍ୟା ପଛରେ ପ୍ରକୃତ କାହାଣୀ ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଏହି ପରିବର୍ତନକୁ କିପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଛି ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
କୋଇଲା, ଲୁହା ଖଣି ଏବଂ ବକ୍ସାଇଟ୍ ଭଳି ସମ୍ପଦ, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ବିପୁଳ ସଂରକ୍ଷଣ ରହିଛି, କେବଳ ରାଜ୍ୟର ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗାଣ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ କିଛି କରିଛି । ସେମାନେ ଏହାର ସାର୍ବଜନୀନ ଆର୍ôଥକ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସହରାଂଚଳ ଏବଂ ଗ୍ରାମାଂଚଳ ଭିତିଭୂମିରେ ନିରନ୍ତର ନିବେଶକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛନ୍ତି । ଆଜି ଶିଳ୍ପ ଓଡ଼ିଶାର ଉତ୍ପାଦନର ୪୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ଅବଦାନ ରଖେ, ଖଣି ଏବଂ ଧାତୁ ଏହାର ମୂଳଦୁଆକୁ ଦୃଢ଼ କରୁଛି । ପ୍ରକୃତରେ, ଓଡ଼ିଶା ଅର୍ଥନୈତିକ ସର୍ଭେ ୨୦୨୫-୨୬ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ରାଜ୍ୟର ମୋଟ ଅଣ-କର ରାଜସ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୮୦ ପ୍ରତିଶତ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରେ, ରାୟଗଡା ଏବଂ କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ସିଜିମାଲି ବକ୍ସାଇଟ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ବ୍ୟାପକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରେ । ୨୦୨୩ ରେ ନିଲାମ ମାଧ୍ୟମରେ ବେଦାନ୍ତକୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ବର୍ତମାନ ବୈଧାନିକ ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛି, ଏହା ଏକ ମଡେଲରେ ପରବର୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୀତିର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିଛି । ବାର୍ଷିକ ୯.୦ ନିୟୁତ ଟନ୍ ଅନୁମୋଦିତ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ସହିତ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରିମିୟମ୍ ନିଲାମ ଖଣି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ, ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ନିଲାମ ପ୍ରିମିୟମ୍, ଖଣିଜ ରୟାଲ୍ଟି, ଜିଲ୍ଲା ଖଣିଜ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ଇତ୍ୟାଦିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୪,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଯୋଗଦାନ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି ।
ସିଜିମାଲି ପ୍ରକଳ୍ପର ବିକାଶ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକୁ ନିକଟରୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ରାଜ୍ୟର ସାମାଜିକ-ଆର୍ôଥକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ସମର୍ଥନ କରିବାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଖଣିଜ ସମ୍ପଦକୁ କିପରି ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।
ସିଜିମାଲି ମାଳଭୂମି କଷ୍ଟକର ଭୂଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଆପେକ୍ଷିକ ଭାବରେ କମ୍ ମାଟି ଆର୍ଦ୍ରତା ସଂରକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଯାହା ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଏହି ଅଂଚଳର କିଛି ଅଂଶରେ ଘନ ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ କୃଷି ଉତ୍ପାଦକତାକୁ ବାଧା ଦେଇଛି । ପ୍ରକଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ ଅଂଶକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମି ଭାବରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ, ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ଗଛ ଘନତା କମ୍ ରହିଛି, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ବକ୍ସାଇଟ୍ ଜଳ ପରିସରକୁ ସୀମିତ କରୁଛି । ପ୍ରାୟ ୧,୫୪୯ ହେକ୍ଟରର ସମଗ୍ର ଖଣି ଲିଜ୍ ଅଂଚଳରେ, ୨,୯୩୩ ରୁ କମ୍ ଗଛ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି ।
ପ୍ରକଳ୍ପର ଖଣି ବିକାଶ ରୋଡମ୍ୟାପରେ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତାବିତ ପରିବେଶଗତ ପଦ୍ଧତି ଏହି କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇଥାଏ । ଯୋଜନାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବନୀକରଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଲିଜ୍ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ଏହା ବାହାରେ କ୍ଷୟ ହୋଇଥିବା ଜମିରେ ୨୨ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଆଦିବାସୀ ଗଛ ଲଗାଯିବ । ମିଳିତ ଭାବରେ, ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମୟ ସହିତ ସବୁଜ ଆବରଣକୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ବିସ୍ତାର କରିବା, ଅଂଚଳର ପରିବେଶଗତ ରୂପରେଖାକୁ ପୁନଃଆକୃତି ଦେବା ।
ଜଳ ଉପଲବ୍ଧତା ମାଳଭୂମିର ପ୍ରତିବନ୍ଧକର ଆଉ ଏକ ଦିଗ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ । ବର୍ଷା ସ୍ଥାନୀୟ ଜଳବାୟୁ ଚକ୍ରର ଏକ ଅଂଶ, ତଥାପି ସଂରକ୍ଷଣ ସୀମିତ ରହିଥାଏ, କେବଳ ପୃଷ୍ଠ ପ୍ରବାହର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ଜଳାଶୟ ଅଂଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଂଚେ । ବେଦାନ୍ତର ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟରେ କଂଟୋର ବନ୍ଧ, ଚେକ୍ ଡ୍ୟାମ୍ ଏବଂ ଡ୍ରେନେଜ୍ ଚ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକର ଏକ ନେଟୱାର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ଏହି ଅଂଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୩୦୦% ଦ୍ୱାରା ଜଳପ୍ରବାହକୁ ଧୀର କରିବା ଏବଂ ପୁନଃଚାର୍ଜକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଛି । ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଅଂଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଜଳ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଯେଉଁଠାରେ ଉପଲବ୍ଧତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅସଙ୍ଗତ ରହିଛି ।
ଏହି ପରିବେଶରେ ଖଣି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ପୃଷ୍ଠ ନିଷ୍କାସନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ବକ୍ସାଇଟ୍ ଜମା ବହୁତ ଅଗଭୀର, ମାଟିର ଉପର ଭାଗ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ସର୍ବାଧିକ ୧୫୦ ଫୁଟ ଗଭୀରତାରେ, ଏହି ଅଂଚଳରେ ଭୂତଳ ଜଳ ୭୫୦-୮୫୦ ଫୁଟ ଉପରେ ଅଛି । ତେଣୁ ଖନନ ଗଭୀରତା ସୀମିତ ହେବା ଆଶା କରାଯାଉଛି, ଯାହା ଚାଲୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ଜମିକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିପାରିବ । ଖଣି ଅଂଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃପୂରଣ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ବନୀକରଣ କରାଯିବ, ସମୟ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସବୁଜ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ । ଆଜି ଖଣି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏକକାଳୀନ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ବୋଲି ବେଦାନ୍ତର ଜଣେ ମୁଖପାତ୍ର କହିଛନ୍ତି । \”ଆମର ଧ୍ୟାନ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଚକ୍ର ପଦ୍ଧତି ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଫଳାଫଳକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି କାର୍ଯ୍ୟ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ପରିବେଶ ଏକତ୍ର ଅଗ୍ରଗତି କରେ ।\”
ଆକଳନ କରାଯାଇଛି ଯେ ଏହି ଖଣି ପ୍ରକଳ୍ପର ଜୀବନଚକ୍ରରେ ପ୍ରାୟ ୧,୫୦୦ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ପରୋକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ, ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ, ସେବା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ୟୋଗଗୁଡ଼ିକରେ ବିବିଧ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବ ।
ପୂର୍ବରୁ, ବେଦାନ୍ତ ଏହି ଅଂଚଳରେ ଅନେକ ବିକାଶମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ନିୟୋଜିତ କରିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ୫୦ ରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରାମରେ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ମୋବାଇଲ୍ ହେଲ୍ଥ ୟୁନିଟ୍, ଜ୍ଞାନ ଜ୍ୟୋତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧୀନରେ ସ୍ମାର୍ଟ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ, ନନ୍ଦ ଘର (ଆଧୁନିକ ଅଙ୍ଗନୱାଡି), ନିରାପଦ ପାନୀୟ ଜଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ ମହିଳା ଜୀବିକା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ବେଦାନ୍ତର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛି । ପ୍ରକଳ୍ପର ଗୁରୁତ୍ୱ କେବଳ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍କୃତ ସମ୍ବଳରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା କିପରି ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗକୁ ଦୃଶ୍ଯମାନ ବିକାଶ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
